Een inleiding tot infraroodfotografie

Door WhiteWall-expert Jan-Ole Schmidt

Infraroodfotografie biedt een uniek kijkje in de wereld – een wereld die onzichtbaar is voor het menselijk oog. Met deze techniek krijgen alledaagse taferelen een sprookjesachtige uitstraling: bladeren worden stralend wit, de lucht wordt dramatisch donker en landschappen lijken uit een andere werkelijkheid te komen. Maar hoe werkt deze magische techniek en hoe heeft ze zich ontwikkeld?

1. Geschiedenis van de infraroodfotografie

De ontdekking van infraroodlicht wordt toegeschreven aan de Britse astronoom William Herschel, die in 1800 door middel van experimenten met een prisma en een thermometer het bestaan aantoonde van licht buiten het voor het menselijk oog zichtbare spectrum. De infraroodfotografie zelf raakte echter pas aan het begin van de 20e eeuw ingeburgerd met de introductie van speciale infraroodfilms, die door Kodak en andere fabrikanten werden ontwikkeld.

De eerste mijlpalen in de ontwikkeling waren in de jaren 1910, toen infraroodfilms voor wetenschappelijke doeleinden werden getest. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd infraroodfotografie gebruikt voor militaire verkenning, omdat het door rook en mist heen kan dringen. Vanaf de jaren 50 begint het artistieke gebruik van infraroodfotografie, toen landschapsfotografen het surrealistische effect ontdekten.

2. Techniek van infraroodfotografie: aanpassing vs. filter

Bij infraroodfotografie wordt gebruik gemaakt van licht in het nabije infraroodgebied (NIR, Near Infrared). Dit deel van het elektromagnetische spectrum ligt net buiten het voor het menselijk oog zichtbare lichtspectrum. Het meetbereik ligt tussen 700 nm en 1.000 nm (nanometer). Hier wordt het pas echt spannend. Een normale digitale camera is af fabriek uitgerust met een zogenaamd IR-blokkeerfilter om infraroodlicht te blokkeren. Het is dus noodzakelijk om juist dit filter te omzeilen om überhaupt foto's in dit lichtspectrum te kunnen maken. Maar dit filter heeft ook zijn nut in de camera.

Het kan dus niet zomaar worden verwijderd. Het moet worden vervangen door een IR-doorlaatfilter. Specialisten bij de fabrikanten of in fotowinkels verwijderen het filter van de sensor en bouwen het IR-doorlaatfilter in. Daarna wordt de sensor opnieuw gekalibreerd om de autofocus en belichtingsmeting aan te passen aan de nieuwe uitrusting.

Voordeel: de camera is net als voorheen bruikbaar, er zijn geen lange belichtingstijden nodig.

Nadeel: deze camera is dan alleen nog geschikt voor infraroodopnames.

Een andere methode, die vooral voor geïnteresseerden en beginners de beste manier is om eerst ervaring op te doen en het onderwerp te verkennen, zijn filters voor de lens. Deze zijn, net als polarisatie- of ND-filters, eenvoudig op de lens te bevestigen en bieden een flexibel gebruik.

De meest gangbare filtertypes zijn:

• 720 nm: Laat voornamelijk nabij-infraroodlicht door en creëert klassieke IR-effecten, waarbij vegetatie helder oplicht (Wood-effect) en de lucht donker is.

• 850 nm: Blokkeert meer zichtbaar licht en zorgt voor sterkere zwart-witcontrasten.

• 950 nm: Gebruikt uitsluitend diep infraroodlicht en is geschikt voor experimentele of wetenschappelijke toepassingen.

Voordeel: geen permanente aanpassingen aan de camera nodig en goedkoper.

Nadeel: er zijn aanzienlijk langere belichtingstijden nodig, soms in de minuten, en het scherpstelpunt verschuift, wat u handmatig moet corrigeren.

3. Motieven en technieken in de infraroodfotografie

Landschappen: sprookjesachtige werelden

Infraroodfotografie is vooral populair bij landschapsfotografie, omdat het mogelijk maakt om planten in stralend wit en de lucht in diep zwart weer te geven.

De fascinatie zit hier in elk beeld: bladeren en gras zien er wit uit. Chlorofyl is transparant in het infraroodgebied en het licht wordt gereflecteerd in het water van de planten. Dit is het 'Wood-effect', genoemd naar de ontdekker ervan, de Amerikaanse natuurkundige Robert Williams Wood.

U kunt het beste fotograferen met een ISO-waarde tussen 100 en 400 en een diafragma tussen f/8 en f/11 voor voldoende scherptediepte.

Als u een filter gebruikt, heeft u een statief nodig en moet u minimaal tien seconden belichten, afhankelijk van de lichtinval mogelijk aanzienlijk langer.

Voor een stijlvolle presentatie is een foto achter glanzend acrylglas geschikt, omdat hier contrasten en details bijzonder intens tot hun recht komen.

Bossen: magie en diepte

In bossen die slechts op sommige plekken door licht worden doordrongen en die met hun verschillende groentinten in verschillende dieptes pronken, wordt het stralende witte effect versterkt. Bladeren, loof en mos zijn stralend ondergedompeld en creëren een sprookjesachtige, onnatuurlijke sfeer.

Ook hier moet u letten op voldoende scherptediepte, dus kies een diafragma van f/8. Let op de hyperfocale afstand om de voorgrond en achtergrond scherp weer te geven.

Experimenteer bij een laagstaande zon met lichtstralen die door de bomen vallen. Fine Art Print op Hahnemühle William Turner-papier: het matte oppervlak versterkt het zachte en mystieke karakter van het bos.

Macrofotografie: details in het onzichtbare spectrum

Macrofotografie profiteert in het bijzonder van het gebruik van infraroodlicht, omdat dit minuscule texturen en details laat zien die voor het menselijk oog in zichtbaar licht verborgen blijven. Dit maakt een geheel nieuwe weergave van bloemblaadjes, insecten of oppervlaktestructuren mogelijk.

Gebruik een echte macrolens met een vergrotingsfactor van 1:1 en maak gebruik van de minimale scherpstelafstand.

Kies voor een diafragma tot f/16 voor optimale scherpte.

Met een diffuser creëert u gelijkmatig, zacht licht voor prachtige IR-reflecties.

Een lage ISO-waarde behoudt de details, terwijl een langere belichtingstijd, zoals 1/30 seconde, alles vastlegt.

Weerspiegelingen in wateroppervlakken: surrealistische schoonheid

Meren, rivieren en plassen bieden een breed spectrum aan mogelijkheden voor creatief gebruik van infraroodlicht. De reflectie van het infraroodlicht op het wateroppervlak zorgt voor een bijzonder indrukwekkend effect.

Bij een aangepaste camera is vaak een korte sluitertijd van 1/125 seconde voldoende. Om het wateroppervlak glad te maken, kunt u langer belichten en zoals gewoonlijk een ND-filter gebruiken. Gebruik een laag perspectief dat de reflectie benadrukt.

Voor een presentatie die het motief flatteert, is een metallic fotoafdruk geschikt. Zo worden de reflecties versterkt en de contrasten benadrukt.

Architectuur: tijdloze elegantie

Gebouwen en stedelijke taferelen komen in infraroodopnames dramatischer en vaak tijdloos over. De aanblik van het zo vertrouwde vanuit een volstrekt ongewone invalshoek levert spectaculaire beelden op. Ramen en reflecterende oppervlakken kunnen interessante effecten opleveren.

Fotografeer met een brandpuntsafstand tussen 28 mm en 50 mm, de gangbare standaard voor straatfotografie, of rond de 100 mm voor spannende close-ups.

Concentreer u bij de keuze van het motief op texturen en lichtreflecties.

Minimalistische architectuurfoto's komen bijzonder goed tot hun recht in een passe-partoutlijst.

Steden bij nacht: spectaculaire lichtspelen

Infraroodfotografie bij nacht lijkt op het eerste gezicht misschien ongebruikelijk, maar kan tot opmerkelijke resultaten leiden. Straatlantaarns en andere kunstmatige lichtbronnen zenden soms ook infraroodlicht uit, wat onverwachte effecten op foto's teweegbrengt.

Infraroodfotografie 's nachts lijkt op het eerste gezicht misschien ongebruikelijk, maar kan tot opmerkelijke resultaten leiden. Straatlantaarns en andere kunstmatige lichtbronnen zenden soms ook infraroodlicht uit, wat op foto's onverwachte effecten oplevert.

Kies een hogere ISO-waarde, tussen 800 en 1.600 – vooral bij langere belichtingstijden.

Maak opnames van maximaal 30 seconden om scherpte en details bij weinig licht vast te leggen.

Controleer aan de hand van het histogram of reflecterende objecten, zoals ramen, niet overbelicht zijn.

Een statief en een draadloze of zelfontspanner helpen om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Portretfotografie: unieke huidtinten

Infraroodfotografie biedt ook in de portretfotografie de mogelijkheid om uitstekende resultaten te behalen. De huid ziet er zacht en bijna doorschijnend uit, terwijl de ogen vaak een donkere glans hebben. Dit effect geeft portretten een mysterieus tintje.

Fotografeer met een open diafragma, zoals f/2,8, om de focus volledig op het gezicht te leggen.

Houd de sluitertijd onder 1/60 seconde om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Een donkere achtergrond helpt om de aandacht, ook die van de kijker, op het gezicht te richten.

Natuurlijk licht is het meest geschikt voor dergelijke portretten.

Dieren: creatieve mogelijkheden

Infraroodfotografie van dieren vereist veel geduld, maar levert vaak indrukwekkende resultaten op. Door de verschillende reflectie van infraroodlicht door vacht en huid kunnen unieke texturen worden gecreëerd.

Fotografeer bij voorkeur met een sluitertijd van 1/500 seconde of korter om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Een diafragma tussen f/4 en f/8 isoleert het onderwerp.

Lichtgekleurde dieren reflecteren het infraroodlicht beter.

4. Tips voor perfecte infraroodfoto's

Witbalans

Een nauwkeurige witbalans is van cruciaal belang voor infraroodfotografie. De handmatige witbalans wordt ingesteld door scherp te stellen op groen gras. Als alternatief kunt u de witbalans op een later moment aanpassen tijdens de nabewerking.

Nabewerking

Het wordt aanbevolen om altijd in RAW-formaat te fotograferen om volledige controle over de kleurcorrectie te garanderen.

Door de kleurkanalen om te wisselen, kunnen verdere creatieve mogelijkheden worden benut. Door de rode en blauwe kanalen om te wisselen, kan een typische infraroodlook worden gecreëerd, die bijvoorbeeld kan worden gebruikt voor het weergeven van een blauwe lucht en witte vegetatie.

Conclusie: schilderen met licht dat niemand ziet

Infraroodfotografie biedt een breed spectrum aan creatieve mogelijkheden voor fotografen, die het potentieel hebben om het onzichtbare zichtbaar te maken. Of u nu landschappen, architectuur, dieren, portretten of macrofoto's fotografeert – elk motief krijgt door IR-licht een magische nuance. Met behulp van beproefde technieken en de juiste apparatuur, of het nu gaat om een opstelling om de camera aan te passen of een eenvoudig IR-filter, zijn de mogelijkheden vrijwel onbeperkt. Dankzij WhiteWall kunt u uw infraroodfoto's in galeriekwaliteit presenteren. Of het nu achter acrylglas, op alu-Dibond of als Fine Art Print is – de kwaliteit en precisie van WhiteWall maken van uw werk ware kunstwerken.